Warzywa owocowe · Karta rośliny № 001
Pomidor
Solanum lycopersicum L.
Syn.: Lycopersicon esculentum Mill.
Nazwy dawne i ludowe: jabłko miłości, złote jabłko (wł. pomo d’oro)
Opis botaniczny
- Pokrój
- Roślina zielna, u odmian wysokich pnąca się lub płożąca (wymaga podpór), u karłowych krzaczasta. Cała roślina gruczołowato owłosiona, o charakterystycznym zapachu.
- Korzeń
- Palowy, po przesadzeniu silnie rozgałęziony. Łatwo tworzy korzenie przybyszowe na łodydze — stąd głębsze sadzenie rozsady.
- Łodyga
- Początkowo wzniesiona, później wiotka i pokładająca się; w kątach liści wyrastają pędy boczne (wilki).
- Liść
- Nieparzystopierzasty, złożony z ząbkowanych listków różnej wielkości.
- Kwiat
- Żółte, zebrane w grona (tzw. grona kwiatowe). Obupłciowe i samopylne; do zapylenia potrzebne są drgania — w uprawie pomaga wiatr, potrząsanie lub trzmiele.
- Owoc
- Mięsista, wielonasienna jagoda — od drobnej koktajlowej po ponadkilogramową; czerwona, malinowa, żółta, pomarańczowa, zielona lub niemal czarna.
- Nasiono
- Płaskie, owłosione, otoczone galaretowatą osnówką. Masa 1000 nasion ok. 3 g.
Wymagania
Gleba: Żyzna, próchniczna, przepuszczalna, ciepła. Żywienie: Żarłoczny — najlepiej w 1. roku po oborniku lub z dużą dawką kompostu.
Kalendarz uprawy
Pielęgnacja
- Podlewanie
- Obficie i regularnie, najlepiej rano, bezpośrednio na ziemię. Nierówne podlewanie powoduje pękanie owoców.
- Nawożenie
- Przed sadzeniem kompost lub obornik. Od zawiązania owoców nawozy z przewagą potasu (np. rozcieńczona gnojówka z żywokostu), azot z umiarem.
- Prowadzenie
- Odmiany wysokie na jeden–dwa pędy przy palikach lub sznurku; co tydzień pasierbienie. Karłowe bez pasierbienia.
- Ogławianie
- Koniec lipca / początek sierpnia — nad ostatnim gronem zostaw 2 liście. Zawiązane owoce zdążą dojrzeć.
- Ściółka
- Słoma lub przesuszona trawa (ściółkowanie) — utrzymuje wilgoć i chroni dolne liście przed zarodnikami z gleby.
Płodozmian i sąsiedztwo
Psiankowate — nie po ziemniakach, papryce i bakłażanie; przerwa 3–4 lata (płodozmian). Dobry przedplon: strączkowe, kapustne na oborniku.
Dobrzy sąsiedzi
Źli sąsiedzi
W gildii (permakultura): Bazylia i aksamitka pod krzakami, nagietek dla owadów pożytecznych, ściółka ze słomy — przykład gildii roślinnej.
Choroby, szkodniki i zaburzenia
| Problem | Objawy | Zapobieganie |
|---|---|---|
| Zaraza ziemniaka | Brunatne plamy na liściach i owocach; w wilgotne dni biały nalot, szybkie zamieranie. | Daszek lub tunel, podlewanie przy ziemi, z dala od ziemniaków, odmiany odporne. Chorych roślin nie kompostuj. |
| Sucha zgnilizna wierzchołkowa | Ciemna, wklęsła plama na czubku owocu (zaburzenie fizjologiczne). | Równomierne podlewanie, ściółka, gleba zasobna w wapń. |
| Alternarioza | Ciemne plamy z koncentrycznymi pierścieniami, najpierw na dolnych liściach. | Płodozmian, usuwanie dolnych liści, przewiewne sadzenie. |
| Szara pleśń | Szary, pylący nalot na łodygach i owocach, zwłaszcza w tunelu. | Wietrzenie, czyste cięcie przy łodydze bez kikutów. |
| Mączlik szklarniowy | Drobne białe muszki pod liśćmi, lepka spadź. | Żółte tablice lepowe, aksamitki, wietrzenie tunelu. |
| Pękanie owoców | Promieniste lub koncentryczne pęknięcia skórki. | Regularne podlewanie, ściółka; zbiór przed ulewą. |
Polecane odmiany
| Malinowy Ożarowski | Wysoka, owoce malinowe, duże — tradycyjna polska odmiana. |
| Bawole Serce | Wysoka, bardzo duże mięsiste owoce do kanapek i sałatek. |
| Koralik | Karłowa, koktajlowa — do gruntu, na balkon i do doniczek. |
| San Marzano | Wysoka, owoce podłużne, mało soku — na przeciery i suszenie. |
Zbiór, przechowywanie i nasiona
Zbiór. Zbieraj owoce w pełni wybarwione, z szypułką. Pod koniec sezonu, przed przymrozkiem, zbierz zielone — dojrzeją w ciepłym pomieszczeniu.
Przechowywanie. W temperaturze pokojowej, szypułką do dołu. W lodówce tracą aromat. Przetwory: przeciery, suszone, kiszone zielone.
Własne nasiona. Tylko z odmian tradycyjnych (nie mieszańców F1). Miąższ z nasionami zostaw na 2–3 dni do fermentacji, przepłucz, wysusz na talerzyku. Pomidory rzadko się krzyżują.
W kuchni i w siedlisku
Wartość i zastosowanie
Źródło likopenu (lepiej przyswajalny po podgrzaniu z tłuszczem), witaminy C i potasu. Ok. 18 kcal / 100 g.⚠ Uwaga
Liście, łodygi i niedojrzałe owoce zawierają glikoalkaloidy (głównie tomatynę) — nie są jadalne.Pszczoły i zapylacze. Bez znaczenia dla pszczół miodnych — kwiaty nie dają nektaru, a pyłek uwalniają przy drganiach. Chętnie odwiedzają je trzmiele. Zobacz: pożytek.
Historia i ciekawostki
Do Europy trafił w XVI wieku i przez długi czas uchodził za roślinę ozdobną, a nawet trującą — jak jego krewni z rodziny psiankowatych. Po polsku nazwa pochodzi od włoskiego pomodoro.
Moje obserwacje
Odmiana, data siewu, plon, co się sprawdziło — miejsce na notatki z własnej uprawy.
Źródła: Opracowanie własne · [miejsce na źródła: literatura, własne obserwacje z siedliska]